རྩོམ་སྒྲིག་པ་གདོང་མཁན། ལགས་ཀྱི་རྩོམ་ཡོངས།

པར་རིས་ཁག་འདིའི་ཡོང་ཁུངས་ནི་《Les Grottes de Touen-houang》（ཏུན་ཧོང་བྲག་ཕུག）ཞེས་པ་ཡིན་ཞིང་། ཧྥ་རན་སིའི་རྒྱ་རིག་པ་མཁས་ཅན་ཕོར་ཞི་ཧོ་（Paul Pelliot）ཡིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པ་རེད།　དེབ་དེར་ཁྱོན་བམ་པོ་དྲུག་ཡོད་ཅིང་། ནང་དོན་ནི་1908 ལོར་ཕོར་ཞི་ཧོ་དང་རྟོག་ཞིབ་ཚོགས་པ་ཤིན་ཅང་ནས་ཏུན་ཧོང་དུ་ཡོང་སྟེ་བླངས་པའི་མོ་ཀའོ་བྲག་ཕུག་(སངས་རྒྱས་སྟོང་གི་བྲག་ཕུག)གི་ཕྱི་ལྗོངས་དང་བྲག་ཕུག་（ ཧ་ལམ་༡༨༢）གི་ཚོན་ལྡན་འཇིམ་བཟོ་ དེ་ལས་མང་་་

དེ་ཡང་བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་ཡུལ་ན་སྟོད་དུ་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དང་བར་ན་དབུས་གཙང་རུ་བཞི། སྨད་ན་མདོ་ཁམས་སྒང་དྲུག་སོགས་ཆགས་པའི་གནས་ན་རིགས་དང་རྣམ་པ་མི་མཚུངས་པའི་གོམས་སྲོལ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་ཡོད་དེ། ལྷག་པར་དུ་ལོ་སར་སྟངས་ལ་རིགས་དང་རིམ་པ་བགྲངས་ལས་འདས་པ་ཞིག་འདུག་པས། དེ་དག་རེ་རེ་བཞིན་གླེང་བའི་ངེས་པ་མ་མཆིས་ལ། འདིར་མདོ་སྨད་ཡུལ་གྱི་ཁྲི་ཀ་དང་མང་རྫོང་། འབའ་རྫོང་སོགས་ས་ཁུལ་འགས་ཤས་ཤིག་གི་ལོ་སར་སྟངས་ཕྱོགས་ དེ་ལས་མང་་་

ཁ་རྩང་དེ་རིང་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་པ་ངོར་ཨེ་ཝཾ་ཆོས་སྡེ་གདན་ཆེན་མོའི་དཔོན་སློབ་དྲུག་ཅུ་ཞེས་པའི་སྒྲུབ་མཆོད་ཆེན་མོ་ཚོགས་དང་འཚོགས་མུས་རེད། དེ་ཡང་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་ངོར་ཨེ་ཝཾ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་དཔོན་སློབ་དྲུག་ཅུ་ཞེས་པ་འདི་ནི་ཡི་དམ་དཔལ་རྡོ་རྗེ་འཇིགས་བྱེད་ལ་བསྟེན་པའི་སྒྲུབ་ཐབས་ཀྱི་ཐོག་ནས་གཏོར་འཕེན་གནང་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། སྒྲུབ་མཆོད་འདི་ནི་ངོར་ལུགས་ཐུན་མིན་གྱི་གདངས་དབྱངས་དང་། རྔ་རོལ། མཉམ་སྒྲོག་དུང་དང་རྒྱ་གླིང་། མདོར་ན་འབུད དེ་ལས་མང་་་

བསྟན་བཤིག་དམ་ཉམས་ཚོགས་ཀྱི་མགོ་ནས་མནོན།།བསྟན་འཛིན་སྐྱེས་བུའི་ཚོགས་ཀུན་ཚུལ་བཞིན་བསྐྱངས།།བསྟན་དང་འགྲོ་ལ་འཕྲིན་ལས་མྱུར་མཛད་མ།།
བསྟན་སྲུང་དཔལ་གྱི་ལྷ་མོར་གུས་པས་བཏུད།། གཡས་གཡོན་ཕྱག་ན་ཐོད་ཁྲག་བེ་ཅོན་བསྣམས།། རས་ལྡེའི་སྟོད་གཡོགས་རིན་ཆེན་དོ་ཤལ་འཕྱང་།།ས་བཅུའི་གནས་གཤེགས་དཔལ་ལྡན་དམག་ཟོར་མས།།དུས་ཀུན་བདག་སོགས་སྐྱོངས་ཤིག་མ་གཡེངས་ཀྱེ།། ཞེས་སོགས་མཆོད་པར་བརྗོད་པ་དང་འཕྲིན་ལས་སྐུལ་བ་སྔོན་དུ་བཏང་ནས་སྐབས་བབ་གང་ཞིག་གླེང་བར་བྱ་བ་ནི་དེ་ཡང་ང་ཚོའི་ དེ་ལས་མང་་་

དེ་རིང་དྲྭ་ལམ་ཁག་ཏུ། མཁས་དབང་གདོང་ཐོག་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་(༡༩༣༤-༢༠༡༥) མཆོག་དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་འདུག་པས། རིན་པོ་ཆེ་ཐེངས་ཁ་ཤས་ཞལ་མཇལ་མྱོང་བའི་ཆ་ནས་གཤམ་གསལ་རྗེས་དྲན་གྱི་རྩོམ་འདི་བྲིས་པ་ཡིན། གྲོགས་པོ་གཞན་ཚོས་ཀྱང་གཤམ་དུ་མཆན་བཀོད་དེ་ཁོང་གི་མཛད་པ་ཆ་ཚང་བར་མཛོད། ཕྲན་ལ་གདོང་ཐོག་རིན་པོ་ཆེ་མ་མཇལ་གོང་། ཁོང་གིས་མཛད་པའི་དབྱིན་བོད་ཚིག་མཛོད་སྣང་བ་གསར་པ་ཞེས་པ་དེ་མཇལ། ཚིག་མཛོད་དེའི་ནང་། དབྱིན་ཇིའི་མ་ཚིག་དང་། དེ་ལས་མང་་་

ཉེ་ལམ་བོད་ཀྱི་མཁས་དབང་གདོང་ཐོག་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་མཆོག་གློ་བུར་དུ་སྐུ་ཚེ་མ་ཟིན་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་གསར་ལམ་ཁག་ཏུ་ཐོན་སོང་། དེ་ནི་ར་ཇ་པུར་དཔལ་ས་སྐྱའི་གདན་སར་༧སྐྱབས་མགོན་༧ས་སྐྱ་༧གོང་མ་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་ས་སྐྱའི་བཀའ་འབུམ་གྱི་ལྗགས་ལུང་གྲུབ་ལ་ཉེ་བའི་སྐབས་དང་འཁེལ་བས། གྲོགས་པོ་ཤེས་ལྡན་པ་སྐོར་ཞིག་གིས་ཁོང་གི་མཛད་རྗེས་ལ་ཡིེ་རངས་དང་། མྱ་ངན་གུས་འདུད་ཀྱི་རྗེས་དྲན་རྩོམ་ཐུང་རེ་ཡང་རང་རང་གི་དྲ་སྟེང་དུ་སྤེལ་ དེ་ལས་མང་་་

ཁ་རྩང་གདན་ས་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་དགོན་པ་ནས་སྐུ་ཞབས་རིན་ཆེན་རྡོ་རྗེ་མཆོག་ངམ་རིང་རྫོང་ཁོང་ལུང་ཆུང་དགོན་པར་བླ་བསྐོས་སུ་བཏང་བའི་སྐལ་བཟང་གི་དུས་འདིར་གཉུག་མ་གནས་པའི་སྐྱ་སེར་དང་འཕྲལ་དུ་ཕེབས་པའི་སྐྱ་སེར་ཧ་ཅང་མང་པོ་འདུ་འཛོམས་ཐོག་ནས་མཇལ་དར་སྒྲོན་པ་དང་ཞལ་ཏོག་སོགས་ཀྱི་ཕེབས་སྐྱེལ་གོ་སྒྲིག་གནང་འདུག ཁ་རྩང་གདན་ས་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་ས་སྐྱ་དགོན་པ་ནས་སྐུ་ཞབས་རིན་ཆེན་རྡོ་རྗེ་མཆོག་ངམ་རིང་རྫོང་ཁོང་ལུང་ཆུང་ དེ་ལས་མང་་་

དབུ་མ་པ་ལ་དབུ་མ་ཕལ་པ་དང༌། དབུ་མ་ཆེན་པོ་གཉིས་ཀྱི་ཕལ་པ་ནི་བོད་ཡུལ་འདིར་རང་སྟོང་དུ་གྲགས་ཤིང་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀར་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པར་སྨྲ་བ་ཞེས་གྲགས་པ་སྟེ། སློབ་དཔོན་སངས་རྒྱས་བསྐྱངས་དང༌། ལེགས་ལྡན་དང༌། རྣམ་གྲོལ་སྡེ་དང༌། ཞི་བ་འཚོ་རྗེས་འབྲངས་དང་བཅས་པ་རྣམས་ཀྱི་ལུགས་སོ།། དེ་དག་ལ་གྲུབ་མཐའ་ནང་གསེས་མི་འདྲ་བ་མང་ཡང༌། ཐམས་ཅད་མཐུན་པར་གཟུགས་སེམས་གཉིས་དང་ལྡན་མིན་འདུ་བྱེད་དེ་འདུས་བྱས་ཀྱི་དངོས་པོ་ཐམས་ཅད་དང༌། ནམ་ དེ་ལས་མང་་་

ཇི་ལྟ་ཇི་སྙེད་བསྡུས་པའི་ཤེས་བྱ་ཀུན།། དབྱེ་བ་མ་མདྲེས་ཆོས་དབྱིངས་རབ་བསྙེན་ནས།། སྤྲོས་པའི་འཛིན་པ་མྱུར་བར་ཞི་ཞིར་མཛད།། རྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཁྱེད་ལ་ཕྱག་བགྱིའོ།། ཟབ་མོ་སྟོང་ཉིད་ལྟ་བའི་མིག་རྒྱན་པས།། སྐལ་ལྡན་གདུལ་བྱ་གྲངས་མེད་མཐའ་ཡས་ལ།། མཐའ་འཛིན་འགོག་པའི་རིགས་པ་གསལ་བ་བསྟན།། རིགས་པའི་གཙུག་རྒྱན་མགོན་པོ་ཁྱེད་ལ་བསྟོད།། རིགས་པ་དཔྱོད་པས་རང་བཞིན་མ་གྲུབ་པ།། སྣང་བ་ཀུན་རྫོབ་གཉིས་ཀྱིས་གྲུབ་ཚུལ་ལ།། ཐལ་རང་གཉིས་ཀའི་དགོངས་བཞེས་དག་ལ་ཡང་།། རང་བློ་གང་དཔོག་ཅུང་ཙམ་བརྗོད་ལ་སྤྲོད།།
དེ་ལས་མང་་་

རྒྱ་ཆེ་བའི་དད་ལྡན་ཡོངས་ལ་ཞུ་གསོལ།རྟ་ནག་ཕུ་ཚྭ་ཁ་སྒྲུབ་སྡེ་དགོན་དུ་སང་ཉིན་བོད་ཟླ་བཅུ་གཉིས་པའི་ཚེས་ཉི་ཤུ་བཞི་ལ་རྟ་ནག་ཐུབ་བསྟན་དགོན་པའི་མཁན་རབས་ལྔ་བཅུ་ང་གཅིག་པ་ངག་དབང་ཤེས་རབ་མཆོག་ནས་གྲུབ་ཆེན་སྐྱེར་སྒང་པ་ནས་བརྒྱུད་པའི་ཉེ་བརྒྱུད་ཚེ་རྟ་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་བཀའ་དབང་དང་། བོད་ཚེས་ཉེར་ལྔ་ལ་འདས་སོན་ཡོངས་ཀྱི་ཆེད་དཔལ་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་འབྱུང་པོ་འདུལ་བྱེད་ཀྱི་སྦྱིན་བསྲེགས་ལགས་པས་དེ་ལུགས་ཐུགས་ལ་འཇགས་པར་ཞུ།། དེ་ལས་མང་་་